الگوی حجاب حضرت فاطمه زهرا (س) در خطبه فدکیه

در روزگاری که معیارهای پوشش هر روز دستخوش تغییر می‌شود و مرزهای حیا آرام‌آرام عقب‌نشینی می‌کند، سخن گفتن از حجاب بانوان و متانت در پوشش، به «هویت بانوان مومن» و «سبک زندگی دینی» اشاره دارد. در این مقاله به خطبه فدکیه حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها اشاره می‌شود؛ خطبه‌ای که جلوه‌ای روشن از حجاب قرآنی یک بانوی مسلمان را به نمایش می‌گذارد.

حجب و حیا در نگاه دین، در کنار متانت و آراستگی، جایگاهی ویژه دارند و هرگز با یکدیگر در تعارض نیستند. از سیره حضرت زهرا سلام‌الله‌علیها می‌آموزیم که آراستگی، وقار در سخن گفتن و سنگینی در قدم برداشتن، در کنار پوشیدگی ظاهری، از ارکان حجاب کامل به شمار می‌آیند.

حجاب زن مسلمان و مومن در قرآن

پیش از بررسی حجاب فاطمی، شایسته است نگاه قرآن به حجاب زن مؤمن را مرور کنیم؛ سپس به سیره حضرت فاطمه سلام‌الله‌علیها بنگریم؛ بانویی که قرآن در رفتار و گفتار ایشان معنا و تفسیر عینی یافته است.

يا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُلْ لِأَزْواجِكَ وَ بَناتِكَ وَ نِساءِ الْمُؤْمِنِينَ يُدْنِينَ عَلَيْهِنَّ مِنْ جَلَابِيبِهِن‏

وَ لْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَ‏ عَلى‏ جُيُوبِهِن‏

«ای پیامبر، به زنان و دخترانت و عموم زنان مؤمن بگو جِلباب‌های خود را بر خویش فرو افکنند و خِمارهای خود را بر گریبان‌هایشان بیندازند تا بدن و زینت‌هایشان در برابر دید نامحرمان قرار نگیرد»

در این آیات، هم به پوشش سراسری (جلباب یا همان چادر) اشاره شده و هم به پوشاندن سر و سینه (خِمار یا چارقَد)؛ مجموعه‌ای که مرزهای حجاب قرآنی را ترسیم می‌کند.

الگوی حجاب قرآنی در خطبه فدکیه حضرت زهرا (س)

اگر بخواهیم نمونه‌ای عینی از حجاب قرآنی را ببینیم، کافی است به سیره حضرت فاطمه زهرا سلام‌الله‌علیها بنگریم. در گزارش تاریخی مربوط به خطبه فدکیه آمده است که ایشان هنگام خروج از خانه، خمار بر سر بستند، جلباب بر تن کردند و با وقاری کامل وارد مسجد شدند؛ به‌گونه‌ای که بلندی لباسشان به زمین می‌رسید.

در متن تاریخی چنین نقل شده است:

لَاثَتْ خِمَارَهَا عَلَى رَأْسِهَا وَ اشْتَمَلَتْ بِجِلْبَابِهَا وَ أَقْبَلَتْ فِي لُمَةٍ مِنْ حَفَدَتِهَا وَ نِسَاءِ قَوْمِهَا تَطَأُ ذُيُولَهَا مَا تَخْرِمُ مِشْيَتُهَا مِشْيَةَ رَسُولِ اللَّهِ ص‏ حَتَّى دَخَلَتْ عَلَى أَبِي بَكْرٍ- وَ هُوَ فِي حَشَدٍ مِنَ الْمُهَاجِرِينَ وَ الْأَنْصَارِ وَ غَيْرِهِم‏

حضرت، خمار یا همان مقنعه خود را محکم بستند و جلباب یا چادر بر تن کردند؛ در حالی‌که گروهی از بانوان بنی‌هاشم ایشان را احاطه کرده‌بودند. بلندی لباسشان تا زیر پا می‌رسید و شیوه راه رفتنشان یادآور وقار پیامبر خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله بود، تا اینکه در مسجد بر ابوبکر و مهاجران و انصار وارد شده و خطبه فدکیه را ایراد فرمودند.

این تصویر، تنها توصیف یک پوشش نیست؛ بلکه نمایش روح حجاب است. بانوی دو عالم با تنی رنجور از شدت جراحات وارده و هجوم ظالمانه به خانه‌وحی، برای دفاع از خلافت و امامت امیرالمومنین علیه‌السلام قدم برداشتند، اما حتی در آن شرایط سخت نیز مرزهای حجاب را به‌طور کامل پاس‌داری فرمودند.

الگوی فداکاری حضرت زهرا (س) برای شیعیان

بانوی دوعالم خطبه فدکیه را غراء آغاز فرمودند و با معرفی خود، همهمه مردمی که در غصب خلافت، مشارکت داشته و یا سکوت کرده بودند را درهم شکسته و حجت را بر همه آنان تمام فرمودند.

أیُّهَا النَّاسُ إعلَموا أنِّی فَاطِمَةُ...

این گزارش، پیامی فراتر از مسئله حجاب و پوشش دارد. بانوی دو عالم با وجود جراحاتی که به دست، سینه، سر و پهلو وارد شده بود، برای احقاق حق و احیاء امر امیرالمومنین علیه السلام به مسجد آمدند و امام زمان خود را تنها نگذاشتند و با استدلال به قرآن و سنت نبوی، دشمنان امام خود را خار و منکوب و تا روز قیامت، رسوا نمودند.

از این سیره، هر زن و مرد مسلمانی می‌آموزد که مهم‌ترین وظیفه، دفاع از حق و یاری امام زمان خویش است.

در سبک زندگی مهدوی، ما می‌کوشیم در هر شرایطی جهت و نیت خود را الهی و امام‌محور قرار دهیم. امروز نیز پیروی از بانوی دو عالم و حفظ حجاب، علاوه بر آثار فردی، جنبه‌ای شعائری و تبیینی دارد. این حجاب، نشانه پیروی از مکتب فاطمی است. اگر در این مسیر سختی‌ای وجود داشته باشد، با ایمان به نگاه لطف امام عصر علیه‌السلام، این دشواری‌ها سبک و آسان خواهد شد، ان‌شاءالله.