شرح عبارت "السلام علیک یا تالی کتاب الله و ترجمانه"

پیوند میان وجود مقدس امام زمان علیه‌السلام و قرآن کریم، پیوندی عمیق، ذاتی و فراتر از حد تصور ماست. امروزه به هر کسی که قرآن را قرائت می کند، می گوییم وی مشغول تلاوت آیات الله است و کسی را که به توضیح آیات می پردازد، مترجم و مفسر قرآن می گوییم؛ اما زیارت شریف آل یاسین پرده از حقیقتی والاتر برمی‌دارد و امام عصر علیه‌السلام را نه یکی از قاریان یا مفسران، بلکه تالی حقیقی و ترجمان واقعی قرآن معرفی می‌کند. در این مقاله به شرح و درک این فراز شگرف می پردازیم.

معنای تالی کتاب الله

در معنای تالی دو احتمال وجود دارد؛ تلاوت کننده و یا همراه و منطبق است.

امام زمان؛ تلاوت کننده آیات قرآن

در معنای نخست، «تالی» اسم فاعل و به معنای تلاوت‌کننده است.

ما هنگامی که الفاظ قرآن را بر زبان جاری می‌کنیم، در حقیقت «قرائت» انجام می‌دهیم و ازاین‌رو «قاری» نامیده می‌شویم. برای قرائت قرآن، دستورات و آداب فراوانی بیان شده و احکام ویژه‌ای نیز دارد.

اما تلاوت در معنای حقیقی آن، فراتر از صرف خواندن الفاظ است و به امام معصوم اختصاص دارد. امام زمان علیه‌السلام تالیِ کتاب خداست؛ زیرا تلاوت ایشان، برخاسته از آگاهی کامل به حقیقت، باطن و لُبّ‌اللباب قرآن است.

اگر پرسیده شود: تفاوت تلاوت امام با قرائت ما در چیست؟

پاسخ آن است که امام معصوم، قرآن را با شناخت حقیقت آیات و تأثیر واقعی کلمات الهی تلاوت می‌کند. ازاین‌رو، تلاوت امام می‌تواند آثاری شگرف داشته باشد؛ چنان‌که:

• بیماری شفا یابد،
• مرده زنده شود،
• کوه جابه‌جا گردد،
• و مسافت‌های طولانی در کوتاه‌ترین زمان پیموده شود.

قرآن کریم می‌فرماید:

وَ نُنَزِّلُ مِنَ الْقُرآنِ ما هُوَ شِفاءٌ

این آیه نشان می‌دهد که قرآن می‌تواند مایه شفا باشد؛ اما همین قرآن، اگر بدون هدایت ولیّ الهی فهم شود، ممکن است موجب گمراهی و هلاکت نیز گردد. از اینجاست که جایگاه امام زمان علیه‌السلام به عنوان تالی، مفسر، مترجم و همراه حقیقی قرآن روشن‌تر می‌شود.

هر اندازه انسان به تالی کتاب‌الله، یعنی امام زمان علیه‌السلام، نزدیک‌تر شود، به حقیقت و معنای واقعی قرآن تقرب بیشتری می‌یابد.

همراهی امام زمان با قرآن کریم

معنای دوم «تالی»، همان معنایی است که در تعبیر «تالیِ تِلو» به‌کار می‌رود؛ یعنی همراهی، تبعیت و انطباق کامل.

رسول خدا صلی‌الله‌علیه‌وآله در حدیث شریف ثقلین می‌فرمایند:

کتابَ اللهِ و عِترَتی أهلَ بیتی، ما إن تَمَسَّکتُم بهما لَن تَضِلّوا بعدی أبداً، و إنَّهُما لَن یَفتَرِقا

اگر این معنا را در نظر بگیریم یعنی امام زمان همواره همراه قرآن هستند؛ نه همراهی مثل اینکه ما قرآن را در کیف خودمان داریم! نه؛ امام زمان با حقیقت و ماهیت قرآن همراه هستند. چنانکه قرآن در وصف اهل البیت علیهم السلام می فرماید:

بَلْ هُوَ آیاتٌ بَیِّناتٌ فی صُدورِ الَّذینَ أُوتُوا العِلم

یعنی آیات الهی در سینه‌های آنان جای دارد.

مفهوم ترجمان قرآن

در ادامه این فراز به عبارت "و ترجمانه" می رسیم.

«ترجمان» به کسی گفته می‌شود که معانی را منتقل و آشکار می‌کند.

اما در یک معنا، ترجمان همان مترجم واژگان است و می‌توان کار مترجمان قرآن را در این سطح دانست.

اما معنای دیگری از ترجمان وجود دارد که پیوندی عمیق با «تالی کتاب‌الله» دارد و این معنا به‌طور انحصاری در امامان معصوم و در زمان ما در حضرت مهدی علیه‌السلام، تحقق می‌یابد.

در این مرتبه، ترجمان به معنای مبین و معلم زنده قرآن است.

چنان‌که خداوند پیش از نزول قرآن، پیامبر اکرم صلی‌الله‌علیه‌وآله را به عنوان مبین و معلم قرآن به سوی مردم فرستاد.

در روایات نیز این حقیقت مورد تأکید قرار گرفته است:

در حدیث معروفی از امام صادق علیه السلام، اوصاف امام بیان شده است:

خازِنَ عِلمِ اللهِ و حجَتَه عَلی خَلقِه وَ تُرجُمانَهُ و لِسانَه

بر اساس این حدیث،‌ترجمان خداوند بودن یعنی لسان یا زبان خداوند بودن.

و در خطاب به امام کاظم علیه‌السلام در قالب زیارت عرض می کنیم:

أشهدُ أنّکَ تَرجُمانُ القُرآن

این تعبیر نشان می‌دهد که ترجمان حقیقی قرآن، تنها کسی نیست که معنای الفاظ را توضیح دهد؛ بلکه وجودی است که قرآن در او جاری است. او بیان زنده قرآن است؛ قرآنی که راه می‌رود، سخن می‌گوید، هدایت می‌کند و حقیقت آیات در رفتار و سیره‌اش آشکار می‌شود.

بر این اساس، هنگامی که در زیارت آل‌یاسین به امام زمان علیه‌السلام سلام می‌دهیم و می‌گوییم: «السلام علیک یا تالی کتاب الله و ترجمانه»، در واقع به حقیقتی سلام می‌دهیم که قرآن در او خوانده می‌شود، با او فهمیده می‌شود و به‌وسیله او در زندگی انسان معنا می‌یابد.