توجه به امام زمان (ع)| ماجرای صدور زیارت آل یاسین چیست؟

در ماجرای صدور زیارت آل یاسین، امام زمان علیه السلام از عدم توجه شیعیان به خدا و خود ایشان گلایه می کنند. این نوشتار، نقطه آغاز شرح عبارات زیارت آل یاسین است و در ادامه تلاش می کنیم تا هر فراز از این زیارت نورانی در صفحات بعدی وبلاگ بررسی شود تا به دستور حضرت جامه عمل پوشانده و رنگ و بوی مهدوی وارد سبک زندگی ما شود.

ماجرای صدور زیارت آل یاسین

زیارت آل یاسین از کتاب شریف الاحتجاج اثر مرحوم احمد بن علی طبرسی (م۵۸۸)به ما رسیده است. صدور این زیارت به یکی از نامه‌نگاری های دانشمند بزرگ شیعه، محمد ابن عبدالله حِمیَری با محضر مقدس امام زمان عجل الله فرجه الشریف باز می گردد. این زیارت بخشی از پاسخ امام به پرسش‌هایی است که حمیری در قالب نامه‌ای مطرح کرده بود و حضرت در توقیعی به آن پاسخ فرمودند.

توقیع و ناحیه مقدسه

توقیع به نامه‌هایی گفته می‌شد که در عصر غیبت صغری از ناحیه مقدسه به دست شیعیان می‌رسید. اصطلاح «ناحیه مقدسه» نیز به‌تدریج در همان دوره رواج یافت و مقصود از آن، شخص امام زمان علیه السلام بود.

علت گلایه امام زمان از شیعیان چه بود؟

در این توقیع شریف، حضرت ابتدا گلایه ای از جامعه شیعه مطرح می فرمایند و سپس زیارت آل یاسین را بیان می فرمایند.

ریشه این گلایه، بی توجهی شیعیان است.

حضرت در فراز ابتدایی زیارت، دو آیه از سوره مبارکه قمر را تلاوت می فرمایند:

«بِسْمِ اللّٰهِ الرَّحْمٰنِ الرَّحِیمِ

لَا لِأَمْرِهِ تَعْقِلُونَ، وَ لَا مِنْ أَوْلِیائِهِ تَقْبَلُونَ،

حِکْمَةٌ بالِغَةٌ فَمَا تُغْنِی النُّذُرُ عَنْ قَوْمٍ لَا یُؤْمِنُونَ،

السَّلَامُ عَلَیْنَا وَ عَلَىٰ عِبَادِ اللّٰهِ الصَّالِحِینَ

إِذَا أَرَدْتُمُ التَّوَجُّهَ بِنَا إِلَى اللَّهِ تَعَالَىٰ وَ إِلَیْنَا

فَقُولُوا كَمَا قَالَ اللَّهُ تَعَالَىٰ: سَلَامٌ عَلَىٰ آلِ یس»

گرچه محتوای نامه حمیری در دسترس نیست، اما از لحن توقیع چنین برمی‌آید که پرسش‌ها ناظر به مسئله امامت و وضعیت جامعه شیعه بوده است. امام با این بیان، از شیعیان گلایه می‌فرمایند که نه در امر خدا تعقل می‌کنند و نه از اولیای الهی پند می‌گیرند.

به نظر می‌رسد این گلایه ناظر به مشکلات اجتماعی شیعیان آن عصر بوده است؛ از جمله عدم اطاعت مطلق از امام، عدم انس و ارتباط قلبی با امام، و رواج فرقه‌ها و تفکرات انحرافی.

معنای توجه به امام زمان در زیارت آل یاسین

در ابتدای زیارت آل یاسین آمده است: اگر خواستید به سوی خدا و به سوی ما توجه پیدا کنید، چنین بگویید. این بیان نشان می‌دهد که توجه، امری ارادی و نیازمند همت است.

توجه همواره به دو پایه استوار است:

1. سبب؛ عاملی که توجه انسان را جلب کند
2. جهت؛ مقصود و غرضی که توجه به سوی آن معطوف می شود

همان‌گونه که گریه نوزاد، توجه مادر را به سوی او جلب می‌کند؛ سبب گریه است و جهت و مقصود نوزاد است.

در معارف اهل بیت علیهم السلام، تنها سبب توجه به سوی خدا هستند؛ چنانکه در زیارت جامعه کبیره می خوانیم:

وَ مَن قَصَدَهُ تَوَجَّهَ بِکُم

«هرکه قصد خدا می کند، ناگزیر باید به سوی شما رو کند»

از سوی دیگر، در معارف شیعه، جهت اصلی توجه به خداوند متعال است و در طول آن، توجه به خود اهل بیت نیز می تواند موضوعیت داشته باشد.

در پایان

سخن درباره توجه به امام زمان و شرح عبارات این زیارت شریف بسیار است و به امید خدا از این پس، به سایر عبارات نیز خواهیم پرداخت.